‘लोकोफरेस्ट’ राष्ट्रिय कार्यशाला: वन पुनर्स्थापनामा काठ र बाँसको प्रयोग प्रवर्द्धनमा केन्द्रित

पाटन: वन पुनर्स्थापनाका लागि काठ र बाँसको प्रयोगलाई प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले ‘लोकोफरेस्ट (LoCoFoRest)’ कार्यक्रमअन्तर्गत दुई-दिने राष्ट्रिय कार्यशाला र एक-दिने स्थलगत अध्ययन तथा अवलोकन भ्रमण सम्पन्न भएको छ। 

‘लोकोफरेस्ट कोर्ष राउण्ड ४ (CR4)’ का नेपाली प्रतिनिधिहरूद्वारा आयोजित यस कार्यशालामा बाँस र काठलाई वन पुनर्स्थापनाको प्रमुख साधनका रूपमा उपयोग गर्दै स्थानीय समुदायको आर्थिक सशक्तीकरण, जैविक विविधता संरक्षण, जल सुरक्षा र जलवायु परिवर्तन अनुकूलनमा योगदान पुर्याउन सकिने सम्भावनाहरूका बारेमा विस्तृत छलफल  गरिएको छ ।

साथै, सहभागीहरूले ललितपुर दरबार स्क्यावर क्षेत्रमा काठले बनेका पुराना घरहरू, काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाको बनेपामा मोसो बाँस, बेथानचोकमा लौठ सल्ला र नमोबुद्धमा हसेरा एग्रोफरेस्ट्रीको स्थलगत अध्ययन समेत गरेर काठ र बाँसका स्थानीय उपयोगबारे जानकारी समेत लिएका छन्। 

यस कार्यशालामा सहभागी स्विडेनका वन विशेषज्ञहरू, स्थानीय जनप्रतिनिधिहरू, पर्यावरणविद्, र वन संरक्षणकर्मीहरूबीच दिगो र विस्तारयोग्य वन पुनर्स्थापनाका सिद्धान्तहरूमा गहन छलफल गरका छन्। यस क्रममा, सहभागीहरूले आफ्ना देश र संस्थाहरूमा आवश्यक परिवर्तन परियोजनाहरू निर्माण र तिनको कार्यान्वयनका लागि विस्तृत योजनाहरू प्रस्तुत गरे। मूलत: बाँस र काठलाई वन पुनर्स्थापनामा मुख्य सामग्रीको रूपमा प्रयोग गर्ने विविध सम्भावनाहरूमा विचार-विमर्श भएको छ। सहभागीहरूले बाँस र काठको दिगो र प्रभावकारी प्रयोगसम्बन्धी आफ्ना नवीन विचार समेत प्रस्तुत गरेका छन्।

स्विडेन र नेपाली वन व्यवस्थापन सम्बन्धी अनुभवको आदान-प्रदानका क्रममा, कार्यशालाले स्थानीय समुदायलाई बाँस र काठको प्रभावकारी उपयोगद्वारा वन पुनर्स्थापनाको साथसाथै आर्थिक र वातावरणीय लाभ उठाउने रणनीतिहरू निर्माण गर्न प्रेरित गरेको छ। साथै, यस कार्यशालाले नेपाली वन तथा जलसम्बन्धी सरोकारवालाहरूलाई ‘लोको फरेस्ट’ कार्यक्रमका उद्देश्यहरूबारे जानकारी दिएको छ। 

यस कार्यशालाको मुख्य उद्देश्य काठमा आधारित उत्पादनहरूको विश्वव्यापी मागलाई ध्यानमा राख्दै स्थानीय तहमा आर्थिक अवसरहरू सृजना गर्ने, जल र जैविक विविधता संरक्षणमा टेवा पुर्याउने र वन परिदृश्य पुनर्स्थापनालाई दिगो रूपमा विस्तार गर्न सहयोग गर्नु रहेको कार्यशालाका संयोजक तथा लोको फरेस्ट कार्यक्रमका नेपाल प्रतिनिधि सुजन खनालले बताए। 

उनले भने, “काठ र बाँसको प्रयोगले नेपालमा वन परिदृश्य पुनर्स्थापनाका अवसरहरू सिर्जना गर्नुका साथै समुदायमा दीर्घकालीन आर्थिक र वातावरणीय लाभ पुर्याउन सकिन्छ। यसै विषयमा केन्द्रित रही स्थानीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव साटासाट गर्दै यस कार्यशाला भव्यताका साथ् सम्पन्न भएको छ।” 

खनालका अनुसार, यो प्रशिक्षणले नेपाली वन व्यवस्थापनमा दीर्घकालीन र ठोस परिवर्तन ल्याउन मद्दत पुर्‍याउनेछ। उनले भने, “कार्यक्रमले नेपालमा वन तथा जल संरक्षणमा स्थायी प्रभाव पार्नेछ। बाँस र काठको उपयोगमार्फत स्थानीय समुदायको आर्थिक सशक्तीकरणको सम्भावना प्रबल हुँदै गएकोले यसका सकारात्मक परिणाम भविष्यमा देखिनेछन्।” खनाल लोको फरेस्ट कोर्ष राउण्ड १ (CR1) का सहभागी समेत हुन्। 

लोकोफरेस्ट के हो?

स्विडेन सरकारको आर्थिक सहयोगमा सञ्चालित ‘स्थानीय नियन्त्रणमा आधारित वन पुनर्स्थापना (Locally Controlled Forest Restoration: LoCoFoRest)’ कार्यक्रमले बाँस र काठजस्ता वन संसाधनलाई दिगो वन पुनर्स्थापनाको माध्यमबाट वातावरणीय र आर्थिक लाभका अवसरहरूको अध्ययन र प्रवर्द्धन गर्दै आएको छ।

लोकोफरेस्ट स्विडिस अन्तर्राष्ट्रिय विकास सहयोग निकाय (सिडा)द्वारा वित्त पोषित अन्तर्राष्ट्रिय प्रशिक्षण कार्यक्रम (ITP) हो, जसलाई स्विडिश वन एजेन्सीले नेतृत्व गर्दै आएको छ। यसमा स्टकहोम अन्तर्राष्ट्रिय जल संस्थान (एसआइडब्लुआइ) र  इको-इनोभेसन फाउन्डेशन (इआइएफ) साझेदार छन्। 

यस कार्यक्रमले स्थानीय समुदायहरूको समृद्धि सुनिश्चित गर्दै वन परिदृश्य पुनर्स्थापनालाई प्रवर्द्धन गर्न उद्देश्य लिएको छ। यसले विशेष रूपमा वन पारिस्थितिकी सेवाहरू सुधार गर्दै जल तथा जैव विविधता संरक्षणलाई प्राथमिकता दिएको छ।

पाँच-वर्षीय यो कार्यक्रम २०२१ मा सुरु भएको हो। यसमा बुर्किना फासो, डेमोक्रेटिक रिपब्लिक अफ कङ्गो, इथियोपिया, लाओ पीडीआर, नेपाल, सेनेगल, थाईल्याण्ड, टोगो, र भियतनामका क्षेत्रीय प्रतिनिधिहरू सहभागी छन्। परियोजना अवधिमा सात वटा एक-वर्षे कोर्षहरू आयोजना गरिन्छ, जसमा पाँच अङ्ग्रेजी र दुई फ्रेन्च भाषामा रहनेछन्। सहभागीहरू पहिलो चरणमा आफ्नो देशमै वेब-आधारित परिचयात्मक कोर्ष सुरु गर्छन् र त्यसपछि दुई हप्ताका लागि स्विडेनमा गहन प्रशिक्षणका लागि सहभागी हुन्छन्। कार्यक्रममा सहभागीहरूले आफ्नो देश र संस्थामा प्रभावकारी परिवर्तन परियोजनाहरू विकास गरेर तीलाई कार्यान्वयन गर्ने लक्ष्य  राख्दछन्। 

र, हरेक समूहले एक वर्षे कोर्षको अन्त्यमा आफ्नै देशमा एउटा कार्यक्रम गर्नेछन्, जसअनुसार लोकोफरेस्ट कोर्ष राउण्ड ४ (CR4)’ का नेपाली प्रतिनिधिहरूले यस कार्यक्रम संयोजन गरेका हुन्।