नेपाल भू-प्रविधि समाजको ३१औं वार्षिकोत्सव: विपद् प्रतिरोधात्मक पूर्वाधार र भू-प्रविधिमा नवीकरणीय प्रतिबद्धता

भूकम्पपछिका सिकाइ र चुनौतीहरूबारे विशेषज्ञहरूबीच गहिरो छलफल

पुल्चोक, ललितपुर — नेपाल भू-प्रविधि समाज (NGS) ले आफ्नो ३१औं वार्षिकोत्सव “भू-जोखिम र भू-प्रविधि: २०७२ को गोरखा भूकम्पपछि सिकाइ र पुनर्निर्माणका १० वर्ष” भन्ने मुख्य नाराका साथ एक उच्चस्तरीय राष्ट्रिय संगोष्ठीमार्फत भव्य रूपमा मनाएको छ। पुल्चोकस्थित द प्लाजा सभाहलमा सम्पन्न कार्यक्रममा ३०० भन्दा बढी सहभागीहरू: इन्जिनियर, भूवैज्ञानिक, सहरी योजनाकार, अनुसन्धानकर्ता, नीति निर्माता र विभिन्न सरकारी तथा व्यावसायिक संस्थाका प्रतिनिधिहरूको उपस्थिति थियो।

यो संगोष्ठी २०७२ सालको विनाशकारी गोरखा भूकम्पपछिको एक दशकको पुनर्निर्माण यात्रा माथि पुनरावलोकन गर्दै नेपालमा बढ्दो जलवायुजन्य जोखिम र अनियन्त्रित सहरीकरणको चुनौतीसामु भू-प्रविधिलाई अझ प्राविधिक र दिगो बनाउने प्रतिबद्धता प्रकट गर्ने अवसर बन्यो।

प्रमुख सम्बोधन र प्राविधिक प्रस्तुतिहरू

कार्यक्रमको प्रमुख उद्घोषण गर्दै NGS का अध्यक्ष डा. मन्दिप सुवेदी ले विगत दशकको सिकाइहरूमा आधारित रहेर जोखिम-संवेदनशील सहरी योजना, स्थानविशेष अनुसारको भू-प्रविधिक अध्ययन र स्थानीय ज्ञानसँगै वैज्ञानिक इन्जिनियरिङ् समाधानहरूको एकीकरण अपरिहार्य रहेको औंल्याए।

भूकम्पविद् डा. लोक विजय अधिकारी ले प्रस्तुत गरेको स्मृति व्याख्यानमा हालका वर्षहरूमा देखिएका भूकम्पीय तथ्यांक र माटोको व्यवहार सम्बन्धी अध्ययन प्रस्तुत गरियो। भूकम्पको समयमा माटोको प्रतिक्रिया भविष्यको संरचनागत निर्माणहरूमा कसरी महत्त्वपूर्ण छ भन्ने कुरामा उनले जोड दिए।

त्यस्तै, NSET का उपकार्यकारी निर्देशक डा. नारायणप्रसाद मरासिनी ले पुनर्निर्माणको समयमा देखिएका प्रविधिक प्रतिक्रिया र नीतिगत समस्याहरूको विश्लेषण गरे। डा. मरासिनीले भने, “भूकम्प अब केवल विनाश ल्याउने घटना मात्र होइन, प्रविधिक नवप्रवर्तनका अवसर पनि हुन्।” तर नेपालमा अझै पनि भू-प्रविधिलाई विकास नीतिमा पूर्ण रूपमा समावेश गर्न नसकेको उनले चेतावनी दिए।

नीतिगत छलफल र अन्तरसंवाद

प्रा. नेत्र प्रकाश भण्डारी को संयोजकत्वमा “२०७२ को गोरखा भूकम्पबाट के सिक्यौं र के अझै सिक्न बाँकी छ?” भन्ने विषयमा आयोजित उच्चस्तरीय प्यानल छलफलमा इन्जिनियर, प्राज्ञिक र सरकारी प्रतिनिधिहरूले सहभागिता जनाए। छलफलमा पूर्वाधार निर्माण, संस्थागत सुधार, र नीतिगत उन्नतिमा प्रगति भए पनि पुराना पूर्वाधार, भूक्षय, र जलवायु परिवर्तनबाट उत्पन्न जोखिम अझै गम्भीर रहेको औंल्याइयो।

नवीनतम घोषणा र विमोचनहरू

• GeoMandu 2026 को औपचारिक घोषणा गरियो। GeoMandu 2024 मा ५०० भन्दा बढी सहभागीहरू सहभागी भएका थिए, जसमध्ये २०० अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिनिधिहरू थिए। सो सम्मेलनका १२० भन्दा बढी प्राविधिक लेखहरू चार खण्डमा Springer बाट प्रकाशन हुँदैछन्।
• भू–विपद् विश्लेषण पुस्तक विमोचन गरियो, जसलाई प्रा. भण्डारी, डा. सुवेदी, र डा. राजन केसीले सम्पादन गरेका हुन्। विगत पाँच वर्षको विपद्–आधारित प्राविधिक अनुभव र पूर्वाधार योजना सम्बन्धी मार्गदर्शन यो पुस्तकमा समावेश गरिएको छ। यो पुस्तक हालैको भू–विपद् पीडितहरूलाई समर्पित गरिएको छ।
• NGS का महासचिव ई. उदयराज न्यौपाने ले समाजको वार्षिक प्रतिवेदन प्रस्तुत गर्दै SCAEF (Society of Consulting Architectural and Engineering Firms) सँग समझदारीपत्र (MoU) हस्ताक्षर भएको जानकारी दिए, जसबाट प्रविधिक समन्वय अझ सुदृढ हुने अपेक्षा गरिएको छ।

संस्कृतिक कार्यक्रम

औपचारिक कार्यक्रममा सडक तथा भौतिक पूर्वाधार मन्त्रालयका सचिव ई. केशवकुमार शर्मा प्रमुख अतिथिका रूपमा उपस्थित थिए भने इन्जिनियरिङ संस्थानका डीन प्रा. सुशील बहादुर बज्राचार्य विशेष अतिथि थिए। उनले शिक्षाक्षेत्रले नीति–सम्बद्ध प्रविधि नवप्रवर्तनमा अझ सशक्त भूमिका खेल्नुपर्नेमा जोड दिए।

कार्यक्रममा भू–प्रविधिमा योगदान पुर्‍याउने विशिष्ट व्यक्तित्वहरूलाई सम्मान गरियो। विद्यार्थीहरू र व्यवसायीकहरूको पोस्टर तथा फोटोग्राफी प्रदर्शनी समेत गरियो, जसमा भू–जोखिम र पुनर्निर्माणका विषयमा उत्कृष्ट सामग्रीहरू प्रदर्शन गरिए। छानिएका पोष्टर र तस्वीरहरू आगामी NGS न्यूजलेटरमा प्रकाशित गरिनेछ।

कार्यक्रम सामूहिक फोटो सेसन र साँस्कृतिक भोज सहित सम्पन्न भयो।

संस्थागतरणको आह्वान

कार्यक्रममा वक्ताहरूले जलवायु परिवर्तन, कमजोर भौगोलिक बनावट र अव्यवस्थित सहरीकरणका सन्दर्भमा नेपालले सामना गरिरहेको चुनौतीलाई स्मरण गराउँदै भू-प्रविधि ज्ञानलाई केवल प्राविधिक उत्सवमा सीमित नराखी नीति, शिक्षातथा सामुदायिक कार्यान्वयनसम्म पुर्‍याउनु आवश्यक रहेको बताए। NGS दिवसजस्ता मञ्चहरू वैज्ञानिक छलफल र विपद् जोखिम न्यूनीकरणको लागि अझ सशक्त रुपमा अघि बढ्न अपरिहार्य रहेको उनीहरूको भनाइ थियो।

यो पनि पढ्नुहोस्:

भूकम्प बिर्सनु हुन्न, बलियो देश बनाउनुपर्छ : डा. मन्दिप सुवेदी

भूकम्पले जोखिम मात्र होइन, प्रविधिमा नवीनता पनि ल्याउँछ: डा. मरासिनी

२०७२ सालअघि भन्दा अहिले भूकम्पको सक्रियता दोब्बर भएको छ: डा. अधिकारि