काठमाडौं, बैशाख ५ – नेपाल भू-प्रविधि समाज (Nepal Geotechnical Society) को ३१औं वार्षिकोत्सवको अवसरमा आयोजित कार्यक्रममा वरिष्ठ भूकम्प विज्ञ डा. लोक विजय अधिकारीले गोरखा भूकम्पको १० वर्षपछि पनि नेपाल भूकम्पीय जोखिमबाट मुक्त नभएको स्पष्ट पारे। “गोरखा भूकम्प मात्र एउटा अध्याय हो, पूरै पुस्तक होइन,” भन्दै उनले गहिरो चिन्ता व्यक्त गरे।
सन् २०१५ अप्रिल २५ मा आएको गोरखा भूकम्प ७.६ ML (७.९ Mw) मापन गरिएको थियो, जुन ५० सेकेन्डसम्म चलेको थियो र जसले ९,००० भन्दा बढीको ज्यान लिएको थियो भने २२,००० भन्दा बढी घाइते भएका थिए। भूकम्पको केन्द्र १३ किलोमिटर गहिराइमा रहेको थियो। यस घटनालाई लिएर डा. अधिकारीले भने, “जनमानसमा भूकम्पको खतरा सकिएको भ्रम छ, तर तथ्यगत रूपमा २०७२ सालअघि भन्दा अहिले भूकम्पको सक्रियता दोब्बर भएको छ।”
उनका अनुसार गोरखादेखि दोलखासम्म मात्र भूकम्पको रप्चर पुगेको थियो, र पश्चिम वा पूर्वतिर विस्तार नभएको कारण fault को स्वरूप सिधा नभई नेपालको भौगोलिक नक्शाजस्तै बांगो बाटो पछ्याएर गएको थियो। नेपालमा हरेक वर्ष ३,००० भन्दा बढी भूकम्प मापन गरिन्छ भने गोरखा भूकम्पपछि मात्र ४५,००० भन्दा बढी पराकम्पहरू (aftershocks) आइसकेका छन्।
हाल पश्चिम नेपालमा इन्टरसिस्मिक गतिविधि (ठूलो भूकम्पको तयारी) बढिरहेको छ भने पूर्वी नेपाल अझै पोस्टसिस्मिक झट्काबाट प्रभावित छ।
हिमालचुली क्षेत्रमा २०७४ देखि २०७७ सम्म “intense seismic swarm” नाम दिइएको असामान्य गतिविधि देखिएको थियो, जहाँ २.३ म्याग्निच्युडभन्दा कमका १,००० भन्दा बढी कम्पनहरू एकै दिनमा मापन गरिए, जुन हरेक तीन महिनामा दोहोरिन्थे। डा. अधिकारीले यस घटनालाई “Puzzle Event” भनेका छन्, जसले भविष्यमा आउने सम्भावित भूकम्पप्रति सचेत गराउँछ।
२०७८ सालको लमजुङ भूकम्पको उल्लेख गर्दै उनले भने, “यो गोरखा भूकम्पको एपिसेन्टरभन्दा ३० किमी पश्चिमतिर, त्यसकै afterslip zone को छेउमा आएको थियो। structural दृष्टिले पनि स्थिति उस्तै देखिन्छ। यो घटनालाई चेतावनीको संकेतको रूपमा लिनुपर्छ।”
कार्यक्रमको अन्त्यमा डा. अधिकारीले नेपालमा भूकम्प विज्ञानलाई राजनीतिक तहमा बेवास्ता गरिएकोप्रति दुःख व्यक्त गरे। “हामीसँग पर्याप्त डाटा र अध्ययन छन्, तर तिनलाई नीतिमा रूपान्तरण गर्ने प्रक्रिया कमजोर छ,” भन्दै उहाँले विज्ञान र नीति निर्माणबीचको खाडललाई सम्बोधन गर्न आग्रह गरे।
Discussion about this post