पूर्वी नेपालको लिम्बूनी पुल के हो ?

सुनिल उलक

६०-६५ बर्ष अगाडि बनेको वास्तविक लिम्बूनी पुलको अस्तित्व अहिले छैन तर त्यहि स्थानमा बन्न लागेको नयाँ पुलको नाम पनि उहि लिम्बूनी पुल रहेको छ । तसर्थ यो नाम अहिले फेरी सुनिन थालेको छ । तमोर करिडोरको रुपमा हिमाल र तराइ जोड्ने सहज र छोटो बाटो तयार हुदैछ । चीनिया सिमा टिप्ताला भन्ज्याङबाट भारतीय सिमा रानी भन्सार जोड्ने सबैभन्दा छोटो राजमार्ग बन्दैछ । यसै राजमार्गमा पर्ने तमोर नदीको पुललाई लिम्बूनी पुल नै नामाकरण गरिएको छ ।

पहिले हिडेर जाँदा निधुरादीनबाट अमरपुर निस्कदा तमोर खोला तर्ने पुल नै लिम्बूनी पुल थियो । यो पुल हाल ओलाङचुङगोला लोकमार्ग अन्तर्रगत पर्दछ । अझ भनौ भने पाँचथर जिल्लाको हिलिहाङ गाउँपालिका र ताप्लेजुङ जिल्लाको आठराई त्रिवेणी गाउँपालिकाको सेतुको रुपमा रहेको तमोर नदीको झोलुङ्गे पुल नै लिम्बूनी पुल हो ।

लिम्बूनी शब्दले नै जनाउँछ कुनै महिलाको नामबाट बनेको पुल हो । ताप्लेजुङ जिल्ला खाम्लुङ गाँउमा बि.सं. १९३४ को चैत्रमा जन्मनु भएका विष्णुमाया लिम्बूनीको नामबाट बनेको पुल हो । बिबाह पछि हालको ताप्लेजुङ जिल्लाको आठराई त्रिवेणी गाउँपालिका अन्तर्गत वडा नं ५ चाँगेको नेसुममा बसोबास हुन थालेका विष्णुमायाको पुरा नाम भने बिष्णुमाया नाल्बो आंगबुहांग हो । नेपालमा राणाशासनको अन्त्यको समय आफ्ना श्रीमान गुमाउनु भएकी विष्णुमायालाई आफ्नो श्रीमानको सम्झनामा केही गर्ने रहर जाग्न पुग्यो । जीवनको सबैभन्दा ठूलो धन भनेकै श्रीमान हुनुहुन्थ्यो।

श्रीमान नै गुमाए पछि यो धनको मेरो लागि अरु धनको महत्व नै के छ भनेर सोच्दै उनले तमोरमा झोलुङ्गे पुल हाल्न सोच्नु भयो।

आफ्नाहरु तथा छरछिमेकको सल्लाहले पुल बनाउने ठाउँको निधो गरेर पुल बनाउन आबश्यक सामग्री खरिद गर्न भारतको सिलिगुडीमा गाउँलेहरुलाई पठाउनु भयो।

मुख्य सामग्री फलामे लट्ठा तथा फलामे साङ्लो उतैबाट ल्याइयो । अन्य सामग्री गाउँमा नै तयार गरियो।

उनको माइती परिवार भने निकै धनी थियो । उनका दाजु उजिरधोज नाल्बो त्यस इलाकाका कहलिएका धनि ब्यक्ति थिए । उनको गाउँ देखि करिव चार घण्टा हिडेर पुगिने तमोर हिउँदमा त मुश्किलले तर्न सकिन्थ्यो तर वर्षामा भने तर्ने आँट कसैले गर्न सक्दैनथे । खोलामा राखिने फड्केको कुनै भर नै हुदैनथ्यो । ताप्लेजुङ तथा पाँचथरबाट नुन तेलको लागि ढाकर बोकेर आउने भरियाहरु कति त तमोरले वर्षेनी खान्थे ।

हरेक वर्षातमा मृत्युका समाचारले आक्रान्त बनेको बुढ्यौली मनले पुल बनाउने अठोट नै गरिन् । बिष्णुमायाले पुल बनाउने आँट गर्दा उनको उमेरले चार बीस पुग्न पाँचै वर्षमात्र बाकि थियो । यो बुढ्यौली उमेर सबै चिन्ता पिरलाई थाति राखेर आराम गर्ने दिन थियो । तर बिष्णुमायाको कमलो मन तथा श्रीमानबाट बियोगले आक्रान्त भएको मनले पुल बनाउने निश्चित गरिन ।

बि.सं. २००९ सालमा पुल तयार भयो । पुल बनेपछि पाँचथर, ताप्लेजुङ र तेह्रथुमका गाउँले सबैलाई सहज भयो । गाउँबाट ढाकर बोकेर लहरै हिड्ने भरियाहरु पनि खुशी भए । अब वर्षेनी जीवन गुम्ने डर भएन । गाउँले सबै मिलेर पुलको नाम नै विष्णुमायाको सम्झनामा लिम्बूनी पुल राखिदिए ।

विष्णुमायालाई कसैले सम्झन्छन् या सम्झदैनन् त थाहा भएन तर लिम्बूनी पुलको नाम सदैव अमर भएको छ । उनले बनाएको पुलको स्थानमा नयाँ पुल बन्यो, त्यसपछि फेरी यातायात नै सुचारु हुने गरि पक्की पुल बन्दैछ । तर नाम भने अहिले पनि लिम्बूनी पुल नै रहेको छ ।

बुढापाकाले भन्ने गर्छन् भगवान हुन्छ या हुदैन थाहा छैन । तर भगवानले सधै भन्ने गर्छ, “तिमी आँट म पुरा गरिदिन्छु” । कुनै पनि काम गर्न उमेर वा धन होइन मन हुनुपर्छ । दृढ संकल्प हुनुपर्छ । आटेको पुरा हुन्छ । हुन पनि विष्णुमायाको उमेरले पचहत्तर छोएको थियो । गाउँको एक गृहिणीसंग पक्कै पनि पर्याप्त धन पनि थिएन । तर उनको आँट र साहसको अगाडि कसैको केही लागेन । उनले गाउँलेको लागि पक्की झोलुङ्गे पुल बनाइछाड्नु भयो।

यो पुल रहेको ठाँउमा हरेक वर्ष श्रीपञ्चमीको दिन मेला लाग्ने गर्दछ । मेला भर्न आउनेहरुले सधै बोजूलाई सम्झने गर्दछ । लिम्बूनी बोजूको ७९ वर्षको उमेरमा २०१५ साल मंसिरमा स्वर्गारोहण भयो । वहाँको देहले यो संसार छोडेर गए पनि पाँचथर, ताप्लेजुङ र तेह्रथुमका जनताहरुको मनमा सधै बसिरहनु भएको छ । वहाँको अमर योगदानले गर्दा उहाँ सधै जीवित हुनुहुनेछ । बोजू सधै अमर रहनु हुनेछ ।

यहाँ राखिएको तस्विर विष्णुमायाले बनाएको झोलुङ्गे पुलको हो । साथमा राखिएको तस्विर तिनै लिम्बूनी बोजूको हो । यिनै लिम्बूनी बोजू प्रति अन्तर हृदयबाट नै सेवारो तथा नोगेन भन्न चाहन्छु ।

याक्थुङमा युःयुः आनिवा सिगाङ नु ए यरिक-यरिक नोगेन लो। युःयुः आजुनिए निवासो ए कुहिङएत केवारो ।