हिन्दु धर्मावलम्बीले पुग्नै पर्ने प्रसिद्ध तीर्थस्थल कालिञ्चोक भगवती मन्दिर

दुर्गा उप्रेती

धार्मिक, प्राकृतिक दृष्टिकोणले महत्वपूर्ण दोलखा जिल्लाको कालिञ्चोक भगवती मन्दिरको दर्शन गर्ने अवसर नेपालको यात्रामा रहेका बेला यसपालिको दशै लगत्तै प्राप्त भयो । कालिञ्चोक गाउँपालिकामा रहेको भगवतीको मन्दिर समुद्री सतहबाट तीन हजार ८ सय ४२ मिटर उचाइमा रहेको छ । विशेषगरी पुस, माघ र फागुनमा हिउँपर्ने भएकाले कालिञ्चोकको सौन्दर्य थप मनोरम बन्छ ।

गौरीशंकर संरक्षण क्षेत्रमा पर्ने मनमोहक प्राकृतिक सौन्दर्यकै कारण केही वर्षदेखि कालिञ्चोक भगवती हिन्दु धर्मावलम्बीका लागि एक प्रसिद्ध तीर्थ स्थलको रूपमा विकास हुँदै गएको पाईयो । मन्दिर क्षेत्रलाई दुई नदीहरू सुनकोसी र तामाकोसीको मिलनबिन्दुले थप रमणीय बनाएको यहाँ आउने जो कोहीले सहजै अनुभुत गर्न सक्छ ।

कालिञ्चोकको प्रमुख आकर्षण कालिञ्चोक भगवती तीर्थ नै हो । कालिञ्चोकमा सबैभन्दा उच्च बिन्दुमा रहेको ठाडो पहाडको माथि कालिञ्चोक भगवतीको मन्दिर छ । त्यहाँ आफैँ उत्पन्न भएको शिव–पार्वती कुण्ड मन्दिरको प्रमुख विशेषता हो । यो ठाउँमा लेक लाग्ने भएकाले धार्मिक पर्यटकहरुले पहिले नै तयारी भएर जानुपर्छ। किंवदन्ती अनुसार, जलकुण्डको दायाँतिर तामाको धारा भएर तामाकोसी बगेको र देब्रेतिर सुनको धाराबाट सुनकोसी बगेको मानिन्छ।

यस क्षेत्रमा भेडागोठ रहेको र कालिञ्चोक मन्दिरमा सबै भेडा जम्मा भएर बस्ने र ढुंगा चाट्ने क्रममा जलकुण्ड देखिएको जनविश्वास छ । कालिलञ्चोक भगवतीको दर्शनले मनोकांक्षा पूरा हुने, निरोगी हुने, परिवारमा सुख–समृद्धि हुने, शत्रु पराजित हुने जनविश्वास रहीआएको छ।

यसरी पुग्ने कालिञ्चोक

काठमाडौंबाट कालिञ्चोकको तल्लो फेँदी पुग्न गाडीमा करिब पाँच घण्टा लाग्छ । काठमाडौबाट करिब १५० किलोमिटर दुरीमा कुरी बजार रहेको छ । कुरीबजारबाट पाँच मिनेटको केबलकार यात्रा पछि मन्दिर नजिक पुगिन्छ । केबलकारबाट ओर्लेपछि करिब २५ मिनेट ठाडो उक्कालो लागेपछि बल्ल कालिञ्चोक भगवतीको मन्दिर पुगिन्छ ।

केबलकारबाट उत्रिएपछि हिड्नु पर्ने ठाँडो उक्कालो मार्गका बिभिन्न स्थानमा स्थानीयले धार्मिक पर्यटकहरुलाई लेक लाग्न सक्ने भएकाले कालो चिया, अदुवा,तातो पानी लगायतका बिभिन्न जडिबुटीहरुको सुविधा सहुलियत मुल्यमा उपलब्ध गराउछन । फर्कदा मन्दिरको दायाँ तर्फबाट एकदमै ठाँडो उकालोबाट ओरालो झर्नु पर्छ । मन्दिर जाने र आउने मार्ग फरक छ । अहिले केबलकारको भाडा तीन देखि पाँच सय रूपैयाँ छ । विदेशीले भने कबिर एक हजार रूपैयाँ तिर्नुपर्छ । बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक र अपांगतालाई २५ प्रतिशत छुटको व्यवस्था छ । केबलकार चढ्न नचाहानेले पदमार्ग मार्फत पनि यो मन्दिर पुग्न सक्छन ।

कालिञ्चोक भगवती मन्दिर दर्शन गरेपछि दोलखा भिमसेन मन्दिरको अनिर्वाय दर्शन गर्नु पर्ने मान्यता रहेकाले धार्मिक पर्यटकहरु कालिञ्चोक भगवती मन्दिरको दर्शन लगत्तै दोलखा भिमसेन मन्दिरको दर्शन गर्न जाने गरेका छन् । त्यसपछि मात्रै धार्मिक पर्यटकहरु चरिकोट बजार आउछन र आफुलाई मन पर्ने ताजा, आर्गेनिक बिभिन्न परिकारहरु खाने गर्दछन ।

दोलखाको चरिकोट बजारको उत्तरपूर्व १८ किलोमिटर सडक पार गरेपछि कुरी बजार पुगिन्छ। यो बजार ज्याँदै नै सुन्दर र मनोमोहक छ । काठमाडौंदेखि कालिञ्चोक भगवतीको दर्शन गर्न भक्तजनहरू कुरीबाट केबलकार नचढी पनि भगवतीको मन्दिरसम्म पुग्न सकिन्छ । यति मात्र होइन, त्यहाँ पुग्ने पर्यटकले विश्वकै प्रसिद्ध हिमालहरू गौरीशंकर, दोर्जे–लाक्पा, लाङटाङ, लिरुङ लगायतको मनमोहक दृश्य क्यामेरामा सजिलै कैद गर्न सक्छन् । यी हिमाल त्यहाँ पुग्ने पर्यटकहरुलाई थप आकर्षक मानिन्छन ।

पुसदेखि फागुनसम्म हिमपात हुने भएकाले यो मन्दिर दर्शन गर्न त्यती सहज हुँदैन । तर हिउँ खेल्न र क्याम्प फायरको मज्जा लिन पर्यटकहरुको कुरी बजारमा निकै नै भीड लाग्ने गर्दछ । चैत, वैशाख र जेठमा भने आफ्नै महत्व छ। यतिबेला हरियाली हुन्छ, लालीगुराँस लगायत फूल फुल्छन् ।

असार, साउन र भदौमा अलि गर्मी हुने भएकाले याक, चौँरी चरण गरिरहेको देख्दा क्यामेरामा कैद गर्न जो–कोही पनि आतुर हुन्छन् । यसैगरी असोज, कात्तिक र मंसिर चाडबाडको महिना हो। वातावरण खुलेको हुन्छ । यहाँ आउने सबैले प्राकृतिक सौन्दर्यतालाई नजिकबाट नियालेर रमाइलो मान्छन् ।

विशेषगरी जनै पूर्णिमाका दिन ठूलो मेला लाग्ने यस क्षेत्रमा बडा दशैंमा देवीको दर्शन गर्न निकै भीड हुन्छ। यति बेला पदमचाल, सुनपाती जस्ता अति महत्वपूर्ण जडिबुटी पनि पाउन सकिन्छ ।

धार्मिक, ऐतिहासिक तथा प्राकृतिक महत्त्व मात्र होइन पर्यटकीय महत्त्व समेत बोकेको कालिञ्चोक दोलखावासीहरूले गौरव गर्ने एउटा महत्त्वपूर्ण स्थानको रूपमा रहेको छ ।

धर्मप्रति आस्थावान भएर पूजा आराधना गरी कालिञ्चोक भगवतीलाई प्रसन्न पार्न सके मनले चिताएको पूरा हुने विश्वासले भगवतीको दर्शन गर्न श्रद्धालु भक्तजन जाने गरेको बताइन्छ ।

तीन हजार वर्षसम्म तपस्या गरेर पार्वतीले राक्षस मारेको स्थान नै कालिञ्चोक हो । यहाँ जनैपूर्णमा, कृष्णाष्टमी समेतमा विशेष मेला लाग्ने गर्दछ । मेलामा धाँमीझाँक्रीको ठुलो भीड हुने गर्दछ भने अन्य भक्तजनहरू पनि छोराछोरी, धनसम्पत्ति, विद्या प्राप्तिका लागि वरदान माग्न आउने गरेको स्थानीयवासी बताउँछन् ।

ढुंगामा कुदेर बनाइएको भगवतीको मुर्ति दर्शन गर्न पाहिन्छ । बाह्रै महिना पानी रहिरहने एउटा कुण्ड छ, त्यसैलाई भक्तजन कालिञ्चोक भगवती भनी पुज्ने गर्दछन् ।

चरीकोटबाट करिब एक दुई घण्टाको हिँडाइपछि देउराली भन्ज्याङ पुगिन्छ । देउरालीमा ३÷४ वटा पसल मात्रै छन् । त्यहाँबाट माथि उक्लिएपछि कुरी नपुगेसम्म बाटोमा पसल भेटिँदैनन् । त्यहाँबाट घना जङ्गलको बाटो हिँड्नु पर्छ ।घना जंगलको बाटोमा भालु, चितुवा, बाँदर ढेडु जस्ता वन्य जन्तुपनि देख्न सकिन्छ ।

यातायात नचल्दा करिब पाँच घण्टाको उकालो चढेपछि बल्ल कुरी पुगिन्छ । कुरी बास बस्ने ठाउँ हो । यहाँ धेरै वटा होटलहरु खुलिसकेका छन् । कुरीमा बास बसेपछि बिहान ५र ६ बजे कालिन्चोक डाँडा उक्लिन सकिन्छ ।

हिउँदमा मोटरसाइकल वा गाडी रिजर्भ गरेर पनि यहाँसम्म जान सकिन्छ । तर बाटो निकै जोखिमपूर्ण छ । ढुङ्गा बिछ्याएको बाटो धेरै ठाडो छ । गाडीबाट पनि करिब तीन घण्टा लाग्ने भएकाले यो ठाउँमा हिँडेरै जानुको बेग्लै मज्जा छ ।

                                                                             मेलर्वन ,अष्ट्रेलिया